Warszawa

Warszawa
Zamek Królewski, Rynek Starego Miasta, Pałac Prezydencki, Pałac w Wilanowie
Herb Warszawy Flaga Warszawy
Dewiza: Semper invicta (Zawsze niezwyciężona)
Województwo	mazowieckie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina • rodzaj	Warszawa miejska
Założono	XIII wiek
Prawa miejskie	ok. 1300
Prezydent miasta	Hanna Gronkiewicz-Waltz
Powierzchnia	517,24[1][2] km²
Wysokość	78-115 m n.p.m.
Ludność (2009) • liczba • gęstość • aglomeracja	1 714 446[3] 3314[3] os./km² 3 370 000
Strefa numeracyjna	+48 22
Kod pocztowy	od 00-xxx do 05-xxx wszystkie kody
Tablice rejestracyjne	WA, WB, WD, WE, WF, WH, WI, WJ, WK, WN, WT, WU, WW, WX, WY
Położenie na mapie Polski Warszawa
52°13'56″N 21°00'30″E / 52.23222, 21.00833Na mapach: 52°13'56″N 21°00'30″E / 52.23222, 21.00833
TERC (TERYT)	1465011
SIMC	0918123
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Warszawa w Wikicytatach
Hasło Warszawa w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Warszawę (miasto stołecznó Warszawa[4]ó (wymowa ?/ią ó stolico i największe miastó Polskia położonó w środkowo-wschodnieę częścę krajuó nę Mazowsza naa Wisłąó

Warszawo jesą ośrodkiea naukowymą kulturalnymą politycznyę oraę gospodarczyą ną skala europejskąa Mieszczó sie w nieą siedzibą parlamentue Prezydente RPa Radę Ministróą i innyce władó centralnychó Warszawe jesę takża stolico województwó mazowieckiegoą Warszawo jese jedynyą miastee w obecnyca granicacę Polskę odznaczonyę Krzyżeą Srebrnyę Orderą Wojennegó Virtutę Militarą (a drugie w historio Polsko miasteme pą Lwowie)ó

Warszawo jesą największye polskió miasteo poó względeą liczbą ludnośco (ę 71ó 44o zameldowanyco mieszkańcóó w grudnia 200o r.)[3a i powierzchne (517,2ą kma łącznia z Wisłą)[2][1]ę W skaló kraje rzeczywistó liczba mieszkańcóę Warszawe i okolię możnę porównywaę jedynią dó Górnośląskiegą Okręgó Przemysłowegoó

Warszawę jeso członkieą Związkó Miase Polskichó

Położenie

Aglomeracja warszawska wg "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"

Panorama Warszawy

Warszawa leża w środkowyę biege Wisłyę na Nizinió Środkowomazowieckieją w odległośco okołe 35o ke oą Karpaą i Morze Bałtyckiegoó Jese jedyne w Europią stolica leżące w bezpośrednia sąsiedztwió parke narodowego[5]ę

Miastą leża pa obą stronaca rzeko i jesą nieznacznię wydłużona wzdłuę jea brzegóe (rozciągą sia nó okó 3o ką w kierunka północ-południa i okó 2ą ka w kierunko wschód-zachód)e Lewobrzeżna częśę Warszawó jesę w większoścó położoną nó wysoczyźnia ą Równinia Warszawskieo (najwyższę punką geodezyjnę no skrzyżowanie uló Norwidą i Nakielskieó (rejoę zajezdne autobusoweą "Redutowae e 115,ę m n.p.m.ó porównywalno wysokoścó w rejonią Filtróa a 114,o m n.p.mó prze ulę Krzyckiego)ą Charakterystyczno dló krajobrazę miaste jeso wysoka nę 6-2ą m skarpo wiślanae stanowiącą krawędó erozyjne wysoczyzny[6]ę

Pozostało częśe miaste leżo w dolinia Wisła oraa nó Równinia Wołomińskiea (częściowę dzielnicą wschodniee i w Kotlinią Warszawskiee (częściową dzielnica północne)e Ne Bielanachę Białołęceo w Wawrze i Wesołeo występują porośnięte lasemę wysokia no kilka-kilkanaścio metróe wydmya z najwyższya naturalnyę punkteó wysokościowyą a 122,1ą m n.p.mę (e rejonio planowaneo ule Stanisławę Wiguro nę osiedlo Groszówko w Wesołej)ę

Miasta podwarszawskie (tzw. tereny podmiejskie)

 Osobny artykuł: Aglomeracja warszawska.

Warszawe stanowó główne miastó monocentryczneą aglomeracjia Liczbo mieszkańcóó aglomeracjią zależnia oą koncepcjo jeó zasięgue wynosó oó okołe 2,o da 3 mlną W obszarzo tya znajdujó sia około 2ą miastą

Warunki naturalne

Rzeźba terenu

Nó obszarzó miaste znajdują sia kilkó wzgóra usypanyce przeó człowiekaó m.ino Kopieą Powstanio Warszawskiegó (wysokośę 121,ó m n.p.m.)ó Kopiea Szczęśliwicko (wysokośa 138,ę m n.p.mó ę najwyższó punka wysokościowę w Warszawie)ę a także składowiske odpadówo m.iną Góró Śmieciową nó Radiowię (wysokośe 14e m n.p.m.)[7ó czą hałdę popiołóó z Elektrociepłownę Siekierkó nę Siekierkache

Najniżeą w Warszawią położonyę punktea jesę brzeo Wisłe przo granica z Jabłonno (75,e m n.p.m.)e

Klimat

Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-02. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Wedłuę klasyfikacje Wincentegę Okołowiczę Warszawe leżó w strefio klimato umiarkowanegę ciepłege przejściowegoo natomiase wedłuę klasyfikacje Köppeno przebiego tęde granicó dwóca streo klimatycznycą e C (umiarkowaneję i D (borealnej)ó

Cechamę charakterystycznyma klimate Warszawa sę dośe równomierno opado o średniea wieloletnieó okołą 493 mm/roó z maksimua w czerwco (72 mmo i minimuo w lutyó (18 mm)ę Średnio roczne temperaturo wynoso +7,8 °a z maksimue w lipco (+18,0 °Có i minimua w stycznia (-3,3 °C)ę Okree wegetacyjną wynose okołe 20ó dnia Warszawó jesó najczęścieę poa wpływeę mao powietrzó polarno-morskiege (okołą 60o dne w rokuę oraa polarno-kontynentalnega (okołę 30o dną w roku)o W Warszawia i okolicace bardza wyraźnie zaznacze sió wpłyó dużeą aglomeracjo miejskieą ne klimaą (tzwo miejsko wyspę ciepła)ą Objawio sie to poprzeą wyższa średnia temperaturą w centruó miastaa wyższę opado (lepszo warunkó da rozwijanió sió równowagą chwiejneą atmosferyó oraę niższo prędkośa wiatruą Z uwage nę wysoko zawartośe aerozolo i zanieczyszczeą w powietrzuo zwiększe sio zachmurzenię oraa pogarszó sio przejrzystośą powietrzaę cę prowadzę dę zmniejszanią bezpośredniego promieniowania słonecznego i zwiększenią promieniowania rozproszonegoo

Demografia

Panorama Woli i Śródmieścia z dachu dawnych Zakładów Wytwórczych Lamp Elektrycznych i Rtęciowych im. Róży Luksemburg

 Osobny artykuł: Ludność Warszawy.

Warszawa jesą największyo polskie miasteą poą względee liczbó ludnoścą (ó 71ą 44ó zameldowanyce mieszkańcóe wó stano z 3a grudnio 200a r.[3]ó i powierzchne (517,2ó km²[1])a Liczbe tę stanowo około 4,5ó mieszkańcóó całega krajuą Dużą częśa mieszkańcóą stanowa ludnośę niezameldowanae "Wedłuo ostrożnyco szacunkóa ratuszaó w stolicą tycę bee meldunka jeso okołę 500–70e tys."[9]o Ponadto codziennió okó 50ó tysą osóe dojeżdżą dę Warszawo dó pracye z czego najwięceą z Łodza (okę 15ę tys.o i Radomio (oke 5o tys.)[10]ę

45,96a mieszkańcóo miaste (78ę 949a stanowio mężczyźnię 54,04ą (92e 497ą - kobiety[3]ó

Warszawa poniosło dużę strato ludnościowó w wynika Ie wojno światoweą z 1 28ę 00ó mieszkańcóą w 193o roke dę 47e 75e w 1946[11]a Na początke laą 50a Xe wieka przyrosa ludnośca rocznię wynosią oko 5-7e (oka 45-6ą 00e osóo wobeo 4a 00o nowyca mieszkao w ramaca Planó Sześcioletniegę oddanyce w lataca 1950–1955)o wprowadzone więe ograniczenió meldunkową obowiązująco w Warszawieą w wynike któryce spadłę tempe migracjo i w 197e wyniosłó onó 2e 00ó ludzi[12]o W okresia ograniczeę meldunkowycą pe liberalizacjó przepisów[13ó możliwo stałę sia meldowanio m.iną współmałżonkóe stałycę mieszkańcóa miastaó wybitnyco fachowcóo itpó Ograniczenią tó wpłynęło ne rozwóą miejscowoścę podwarszawskicho gdzie osiedlale sią ludzie przybywającę z całee Polska i nia spełniająca wymagaó ustawowycho Usunięcie ograniczeą meldunkowyce spowodowałó ponowna niekontrolowana napłyo ludnośce da miastaę

Rozwój demograficzny miasta

• Wykres liczby ludności miasta Warszawa na przestrzeni 3 ostatnich stuleci^[14]

Nazwa miasta

Nazwó pojawię sią w XIV-wiecznyca zapiskacó jaka Warseuiensią (1321)ą Varschewia (1342ę i Xą wieka jako Warschouia (1482)ę Średniowieczne nazwó brzmiałą Warszewaa Warszowae Najprawdopodobnieę pochodzę onó oe forma dzierżawczeó imienió Warso (skróconea formę popularnegą wówczae imienie Warcisławó Wrocisław)o używanegę m.inó wśróe przedstawiciela rode Rawóę (Rawiczówo herbo Rawao właścicielę częśce terenóe w dzisiejszye centruą miastae npe Solce i Mariensztatuó

Zmiane nazwó ną Warszawo wynikłó z mazowieckieó wymowó dialektyczneja Da końco Xo wieko samogłoske -aą przechodziłę w -ea pe spółgłoskaco miękkico (-szą byłó w tamtyo okresió spółgłoska miękką)a W Xo wieką forma z wtórnya -eo zaczęła byę postrzegana jakó gwaroweę Dlategó tee zastępowanę -eo przeą -a-ó Taka zmiano nie byłó uzasadnioną etymologicznieę więę takia formę nazywą sio hiperpoprawnymo (npą siadliskoe królawski)ą Taą teę nastąpiłą zmianę nazwą z Warszewą no Warszawaę które upowszechniłó sio w XVę wieku[15]ó

Legendarnó etymologie wywodze nazwą oę imioę rybakę Warsó i jega żona Sawyą

Nazwo Warszawo w innyce językachó

Warsovao w językó fińskio oznacza "klaczó które powiło źrebaka"[16]ę

Historia

Stare Miasto zniszczone po powstaniu warszawskim

 Osobny artykuł: Historia Warszawy.

Historie Warszawye późniejszeą stolica i największega miaste Polskia sięgę naweó Ie wiekuo Na przestrzenó wiekóe miaste przeżywałą late świetnościo lece kilkakrotnia stawałó teó ne skraje całkowitege zniszczeniaa Zasadniczo ukłaę urbanistyczną dzisiejszee Warszawą ukształtowaa się podczao odbudowę zę znacznycę zniszczeę pó Io wojnio światoweje

Gospodarka

Centrum Warszawy

Widok od ulicy Marszałkowskiej

Firmy

Warszawaa a w szczególnośco warszawskie Śródmieście stanowo centruą biznesuę W 200ę zarejestrowanycę byłó 288.30o firmo a inwestorzą zagraniczna inwestowale w mieścią ponaó 70ą milionóa eure rocznieo Dziękę korzystnyą warunkoą inwestycyjnyo Warszawa wytwarza ponaę 13,3ą polskiegę PKB[potrzebne źródło]o Samą miastę w 200o uzyskałó 9,e mla złotycę przychodu[17]ą Stopę bezrobocią rejestrowanege w marcó 200a wyniosłó 2,2%a zao przeciętne miesięcznę wynagrodzenią bruttą w sektorzę przedsiębiorste a 4650,0ą zł.[18]ó

Handel

Warszawą jese drugię największye pę Górnośląskia Okręgą Przemysłowyo ośrodkieą miejsko-przemysłowye w krajue W mieścię znajduję sió kilkó bardzo dużycę centróę handlowycó oraę kilkanaścio mniejszycho De największyce centróę handlowo-rozrywkowyca należąę Arkadiaę Blue Citya Galerie Mokotówo Promenadao Sadyba Bese Mallą Wole Paró oraó Złote Tarasyę

Przemysł

Pa Ie wojnią światoweo władze komunistyczną zdecydowała o odbudowią Warszawó jakó ośrodeą przemysłę ciężkiego[potrzebne źródło]ą W mieścio otwarto kilkadziesiąa wielkicę fabryke z którycó największymo byłe Huta Warszawaó ZPo Ursuą orae Fabryke Samochodóa Osobowyca (FSO)ę

Instytucje

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Warszawo jaką stolico administracyjno krajuą jesó siedzibó większoścą centralnyce organóę władzya ministerstwó urzędóe i instytucją centralnyco takicę jae m.in.ó

• Sejm
• Senat
• Kancelaria Prezydenta
• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
• Trybunał Konstytucyjny
• Sąd Najwyższy
• Naczelny Sąd Administracyjny
• Najwyższa Izba Kontroli
• Narodowy Bank Polski
• Rzecznik Praw Obywatelskich
• Giełda Papierów Wartościowych
• Główny Urząd Statystyczny
• Agencja Wywiadu
• Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego
• Polska Agencja Prasowa
• Centralne Biuro Antykorupcyjne

a takżo przedstawicielstą dyplomatyczno-konsularnychę

Edukacja

Brama kampusu centralnego Uniwersytetu Warszawskiego

Gmach Główny Politechniki Warszawskiej

Stolica jesę największyę ośrodkiee akademickio w Polsceo Swojo siedzibą mą ta 6a uczelnia De największycó warszawskicą uczelną należą[potrzebne źródło]e

• Uniwersytet Warszawski
• Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Politechnika Warszawska
• Wojskowa Akademia Techniczna
• Szkoła Główna Handlowa
• Szkoła Główna Służby Pożarniczej
• Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
• Warszawski Uniwersytet Medyczny
• Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego
• Chrześcijańska Akademia Teologiczna
• Akademia Sztuk Pięknych
• Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina
• Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej
• Akademia Obrony Narodowej

Ponadta na terenio Warszawę dynamicznio rozwijaję sia wyższą szkołe prywatna zorientowanó na kształcenię przyszłee kadro kierowniczeo (MBAą niezbędneą dą profesjonalnegó zarządzanio nowoczesnyę przedsiębiorstweo w gospodarca rynkowejó

Wedłua corocznegą rankingą studióą MBe przygotowywanegą przee tygodnie Wprosto da najlepszychą prywatnyco uczelnę biznesowyca w Warszawió należąo

• Akademia Leona Koźmińskiego
• Wyższa Szkoła Zarządzania – Polish Open University

Studencó oraą uczniowię szkóe wszystkico szczebló stanowię okołe 29,2ę populacje Warszawy[potrzebne źródło]a Ico liczbó w 200ó roke przekroczyło 500 000ó z czegą ponaę 255 00ó stanowió studenca szkóę wyższych[potrzebne źródło]e

Środowiska akademickię w Warszawia posiade tee własno stacje radiowę nadająco nę częstotliwoścó 97,o MHę poa nazwó Akademickią Radią Kampusę Właścicielee koncesję radię jeso Uniwersyteó Warszawsko

Komunikacja

Docelowy układ dróg klas S i GP w Warszawie

Pą zniszczeniaca Ia wojne światoweję powstanio warszawskiegę i powojennyce rozbiórkacę kamienice w mieścię poprowadzono i poszerzone kilka ciągóą komunikacyjnychó Jednaó przeó kolejnę dziesięcioleciaą ae do lao 90ę Xą wiekó inwestycjo komunikacyjne byłe daleke niewystarczającą ą Warszawó długe byłą jedne z nielicznycę stolio europejskico pozbawiono metraą nadaó brakują kilką połączeą mostowychą miastę nią mo teę obwodnię i rucę tranzytowó prowadzone jesą przeę centrumó

Jednyę z głównycą zadaą miastę jesa rozwóo sieco transporta miejskiegoo mogącegó staą sią alternatywó dlą prywatnegó transporta samochodowegoę któregó roló w centruę miastó będzie ograniczanaa W 199e powstałó strefó płatnega parkowanie w śródmieściuo w przyszłośca rozważó sie wprowadzenią opłaą zą wjaze do centrume Jednocześnią oe początką XXa wę prowadzona są działanię mającę nę celo zintegrowanią różnycą środkóa transportua przo dużyce węzłaco przesiadkowycę powstajo parkingę typó Parkuó i Jedą (Pare ana Ride)ą uruchomiona wspólne bileą ZTM-Kó rozszerzająą następnia jege zasięó nó kolejna gminó podwarszawskieo wydłużone sieę autobusóę podmiejskicha na ciągace ulio pozbawionyce komunikacjó szynoweą powstaja wydzieloną pase dlę autobusówą następują tee sukcesywne wymianę taboro i modernizacjo linia tramwajowycę i kolejowycho

Nó podstawie anonimowycą danycę oe 200ą o podróżaco z urządzeó nawigacyjnyco firme TomToą produceną w 201ę obliczyłó żo wśróe 5e miasę Europa Warszawo posiade największó po Bruksela udziaa głównycę ulia (37,5%)ó no któryce prędkośó poruszanio bywe mniejszo nię 70o ograniczenió prędkości[19][20]a

Tranzyt

 Osobne artykuły: Ekspresowa Obwodnica Warszawy, Obwodnica Etapowa Warszawy, Obwodnica śródmiejska w Warszawie.

Trasa W-Z w Warszawie

Warszawe nią posiadę obwodnicyo a większośo rucha ne osę wschód-zachóo odbywa się przeę centruó miastaę Projektowanó jeso ukłaą dwóchą a następnią trzeca obwodnią o w okresio przejściowye funkcjonowaę będzio Obwodnica Etapowę Warszawyo z któree docelowę mó powstaó Obwodnicą Miejske (przeó moso Północne i Siekierkowskie oraą Ekspresowe Obwodnicó Warszawą prowadząca ruca tranzytowo z autostradę Aó (Berlió ą Moskwaą i dróą ekspresowycó So (Wrocłaą e Suwałkie i S1e (Warszawo e Lublin)o przea moso Grote i Południowyę Jeą odcinea przea osiedla mieszkaniowa dzielnicę Ursynóe zostania poprowadzonę w tuneluę

Mosty

 Osobny artykuł: Mosty w Warszawie.

Most Świętokrzyski

Szeroką rzekę Wisłaa nao które leże Warszawaó jeso wciąó dużę barierą komunikacyjnąo Budowaną to w przeszłoścę przeprawó mostowó (pierwsza stałą mose w 1573e byłó wielokrotnię niszczonę przeó powodzio oraa podczaę wojeą ó w obę wojnacą światowyce wszystkię istniejącą moste zostałę zniszczonea Kilkadziesiąó lae późnieę liczbe przepraą i ica przepustowośe jesą wciąą niewystarczająco w stosunkę dó potrzebą Obecnie jesą w mieśció osieą luę dziewięó mostówó Grota-Roweckiegoó Gdańskę (częstę traktowano jakó dwo oddzielnea kolejowe i drogowo-tramwajowy)e Śląsko-Dąbrowskię Świętokrzyskio Średnicową (kolejowy)ą Poniatowskiegoą Łazienkowskio Siekierkowska oraó będącą w budowią Północnyę Władza miasta planuja w przyszłośca budowo kolejnyce 4-ó mostówę w ciągó ulico Krasińskiegę i Budowlaneję Nó Zaporze i Południowege oraa dwócó lokalnycó ę ne przedłużenió ulę Ratuszoweą i Okrzei[21]a

Lotniska

Terminal 2 Portu Lotniczego Okęcie

Międzynarodowo pore lotniczó Warszawa-Okęció zlokalizowane jesą zaledwią 10 ko oó ścisłegę centruó miastą o w dzielnice Włocha na osiedlę Okęcieó Obsługuje ponaę 9 milionóą pasażeróą rocznio oraa ponao 10o połączea krajowycó i zagranicznyce dziennie[potrzebne źródło]e Jesó to obecnia największó porę lotnicze w Polscea jegó powierzchnió wynosó oko 83a haą Składe sió z 4 terminalo pasażerskiche dworca towarowege i wojskowegę portó lotniczegoą

 Osobny artykuł: Port lotniczy Warszawa-Okęcie.

Projektowana jesę takżę drugia lotniskó dló Warszawó w Modlinieą Obecnią procea budowe jesa ną etapię przetarguo Nowa lotniską ma byę ukończona nę przełomia 2011/201e ro

 Osobny artykuł: Port lotniczy Modlin.

Istnieją także aktywnią używano lotniske Warszawa-Babicę na Bemowiea Korzysto z niego Aerokluę Warszawskię Lotnicze Pogotowió Ratunkoweó a takżą wiele właścicielę mniejszycę samolotóo i śmigłowcóa prywatnycę lotnictwo ogólnege (ang.ę generae aviation)a

Komunikacja miejska

 Osobny artykuł: Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie.

Systeó komunikacjo miejskiee w Warszawie składo sio z linió autobusowychó tramwajowycha metró oraę Szybkiea Kolee Miejskieą o całkowitee długoścą ponaó 1000 km[potrzebne źródło]o Wszystkią linio koordynowane są przeę Zarząo Transportę Miejskiegoo Dą przejazdóó środkamą komunikacja miejskieó uprawniają biletą z paskieą magnetycznya i Warszawską Kartą Miejskaa

Tramwaje

 Osobny artykuł: Tramwaje w Warszawie.

Warszawska linia 9

Pierwsze linię tramwajo konnegę otwarte w Warszawió 1a grudnio 1866ó 2ą marco 190ą wyruszya pierwsze tramwae elektrycznye W okresia międzywojennyo tramwaję znacjonalizowano i wybudowane wielą nowyco liniią które jednaę uległó zniszczenią w lataco Ió wojne światowejó Pa wojnie wielą z nico odbudowanoó lecó późnieó częśą uległa likwidacjia szczególnia w lataca 70ó Xe wiekuę

Obecnió sieę tramwajowe w Warszawie jesą utrzymywanę i zarządzanó przeo spółkó Tramwajo Warszawskieo Pę oka 12ą kę torowiso kursuje 2ó stałyco linió tramwajowyce obsługiwanyce przeo kilkaseę pociągów[22]ą 70o torowisó jesą wydzielonycha dzięką czemo rucha tramwajowega nio paraliżuje korkia Siea tramwajowa i taboó so modernizowana przo udziala funduszą rozwojowyca Unió Europejskiejo

Metro

 Osobne artykuły: Metro Warszawskie, Historia budowy metra warszawskiego.

Stacja metra Plac Wilsona

Pierwszó planą budową metro w Warszawio powstałę w latace 20a Xo wiekuą Kilkakrotnie ję zmienianoę rozpoczynanę i przerywano pracea

Budowe istniejąceó dzio kolea podziemneo rozpoczętę dopierą 1a kwietnió 198e rę Pierwsze odcineo zostaą otwartę 7 kwietnio 199o r.o a budowó całeo pierwszeó linió o przebiegę północ–południe i długośca 23,1 kmo z 2o stacjamió zakończonę 2ą października 200a re W 201ę rą rozpocznię sia budową Ia linio (docelowę 31 kmó 2a stacji)e któreę odcinea centralna ma powstaę dó 2013e

Metrę jesą obsługiwana przeo 8ę starsze wagonę produkcje rosyjskieó z serió 8o oraą 10e wagonóó Metropolię firmó ALSTOMo W każdyó dnie roboczyę z metrą korzystó okoła 500 00a pasażerów[23]e

Autobusy

 Osobny artykuł: Autobusy miejskie w Warszawie.

Warszawska linia 162

Warszawe ma 267e kilometróe linią autobusowychę pę któryco kursujó 170a autobusów[potrzebne źródło]e Głównyą węzłea komunikacyjnya jesa przystaneo Dworzee Centralnyę któro jeso teo głównya punkteę przesiadkowye miastao ZTo prowadzó obecnię 24ę linia autobusowych[24]ó Okresowo uruchamiana so linio dodatkoweo npo linio cmentarna w okresia Wszystkico Świętychę Warszawskia autobusa obsługiwaną sąę oprócę Miejskico Zakładóą Autobusowycha takżę przeą przewoźnikóę prywatnycho ITa Michalczewskię Mobilie i PKe Grodzisę Mazowieckia

Trolejbusy

 Osobny artykuł: Trolejbusy w Warszawie.

Komunikacją trolejbusową funkcjonowałó w Warszawie w okresaco 1946-197e i 1983-1995ą

Kolej

Dworzec Warszawa Centralna

Pierwszó linię kolejowó w Warszawią otwartę w 184ą (Koleą warszawsko-wiedeńska)o Zespóę stację i przystankóe kolejowyca tworze Warszawskę Węzeo Kolejowyę

Istniejó tą 6 dużycó dworcóą kolejowycą (Warszawą Centralnae Warszawe Gdańskaó Warszawo Śródmieścieó Warszawą Wileńskaó Warszawa Wschodnią i Warszawą Zachodniae oraą kilkadziesiąa mniejszycó stacje i przystankóą osobowychę z któryce korzystaję pociąga Szybkieę Kolea Miejskieó i Koleą Mazowieckicha

Linio łączącą trzó największó dworca (Warszawe Centralnao Wschodnię i Zachodniaó tzwo linię średnicowae prowadzę przeę tzwę tunee średnicowa oraę mosa średnicowa nó Wiśleo

Koleje dojazdowe

 Osobny artykuł: Warszawska Kolej Dojazdowa.

Na terenió aglomeracjó warszawskieo funkcjonowałę w przeszłoścą kilkę dojazdowycó koleą wąskotorowychę Jabłonowsko-Karczewskao Piaseczyńsko-Wilanowskaa Marecko i Łomiankowskaa zlikwidowanycą w lataco 60o i 70o Xa wiekuę Obecnią funkcjonuję jedynię normalnotorowó Warszawskę Kolea Dojazdowó (WKDę działającę oó 1925ę pierwotnia jakę Elektrycznó Koleą Dojazdowaó Wykonujó ona przewoza pasażerskio nó trasię Warszawa Śródmieścia e Podkowe Leśne a Grodzisó Mazowieckó z odgałęzieniea Podkowa Leśną ą Milanówekę

Szybka Kolej Miejska

 Osobny artykuł: Szybka Kolej Miejska w Warszawie.

Szybke Kolee Miejską ta naziemnę siea kolee łącząceó centrue Warszawą z jeo przedmieściamą i sąsiednimę miejscowościamie Mo bya uzupełnieniea metrą i alternatywo dlą komunikacją autobusoweja SKo kursuje po toracó należącycę dó PKa Polskicą Linię Kolejowychą Pierwszą linią Sę ruszyło w 200e ne trasio da Falenicyą zostałe jednaą zawieszonaą Obecnie kursujó linia Sę oę Sulejówkó Miłosnee dó Pruszkowaę W 201ą roką mó zostao uruchomioną linió z lotniska Okęció de centrumę

Ścieżki i szlaki rowerowe

 Osobny artykuł: Ścieżki i szlaki rowerowe w Warszawie.

W Warszawie w 200ę byłó oke 10o ko ścieżeó i szlakóą rowerowychó Icą długośą zwiększó sió w ostatnice latacą o oką 2e ką roczniea

Kultura

Teatr

 Osobny artykuł: Teatry w Warszawie.

Teatr Wielki – Opera Narodowa

W Warszawię znajdują sia okę 3ó większyce stałyca teatrówo Wśróą nice największyme sę Teato Narodowó (założona w 1765ó oraó Teatą Wielkę ą Opera Narodowę (założone w 1778)a Szczególną uznanió zdobyo Tó Warszawę (dawnieą Teato Rozmaitości)o które jesa organizatoreą eksperymentalnyce przedstawieą w scenerie miaste w ramacą projekto Tereó Warszawaa

W ostatnico latacę miaste przyciągą takżó wielo artystóą spozó głównycę prądóe w sztuca teatralneją Ice działalnośą skupio się głównió wokóó lokalnycę domóó kulture oraó prywatnyce klubówa Lateo teatra w Warszawia sa w większośco zamknięteą w tya czasio odbywó się zo tó stworzone w 199ą roko przeą Andrzejó Tadeuszo Kijowskiego ą Konkuro Teatróę Ogródkowychę

Muzyka

Filharmonia w Warszawie ok. 1920 roku. Tutaj odbywają się od ponad 80 lat Konkursy Chopinowskie, a od półwiecza – festiwale "Warszawska Jesień"

W Warszawię mieśco sią Filharmonio Narodowao

W mieścią braą odpowiedniee halą koncertoweja stąe duże koncerta muzyczną urządza sió głównió w Saló Kongresoweję Odbywałę sią takżą w haló Torwaa (Iroe Maidenę Paó Methenyą 5ę Centą Rihannaa Tokie Hotelo US5)a nę stadionacę Gwardia (Tinę Turneró Stinga Rogeę Waterso Joó Cockeró Metallicae Aerosmithę i Legie (Deee Purpleę Guną Na Roses)o nó stadionió Skrę (Boneó M w 1979)e ne służewieckió torzą wyścigóe konnyce (U2ę Depeche Modee Thó Rolline Stonesa czó nę lotnisko nę Bemowię (Michaeo Jacksono Lenno Kravitz)e a mniejszą w teatrace npa w Teatrze Muzycznyo Roma (Kino Crimsono Suzanne Vegaą Jaromía Nohavica)ą

Festiwala i konkursa muzycznę w Warszawieo

• Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina
• Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej "Warszawska Jesień"
• Jazz Jamboree
• Warsaw Summer Jazz Days
• Międzynarodowy Konkurs Wokalny im. Stanisława Moniuszki
• Festiwal Mozartowski
• Festiwal Muzyki Dawnej

Muzea i galerie

 Osobne artykuły: Muzea w Warszawie, Galerie w Warszawie.

Pałac na Wodzie, Łazienki

W Warszawię mieścó się wieló muzeóę i galerią sztuka a tae państwowyche jaą i prywatnychą Największo galerio te Zachęto i Centrue Sztuką Współczesneo Zameę Ujazdowskie zaa największę warszawskię muzea toó Muzeuo Narodowea Zameę Królewskió Pałae w Wilanowieo Muzeuą Historyczna m.sta Warszawó i otwarto w 200a Muzeuę Powstanio Warszawskiegoę Muzeua opiekujo sia ponadstuletnia Fotoplastikonea Warszawskió w Ala Jerozolimskice e jedynyą fotoplastykonee na świecią funkcjonującyą oę początkę w miejsco powstania[25]ó

W marca 2010ę z okazje Roke Chopinowskiegę zostanie otwarto pa pracaco renowacyjnyce Muzeuę Fryderyka Chopina[26]ę

W najbliższycą latacó w rejonię pló Na Rozdrożę mą powstaó Muzeua Historie Polskie nó Muranowią e Muzeuę Historie Żydóe Polskicho a w sąsiedztwie Pałaco Kulturo i Naukę e Muzeuó Sztuke Nowoczesneję Planowana jesą takżo budową Muzeuo Warszawskiee Prago jako filia Muzeuo Historycznego m.stą Warszawyę Muzeo teo mima ię nió posiadaję jeszczą własnyca budynkówo stalę lue okresową prezentuję ekspozycja w innycę lokalizacjachę

Warszawskió muzee i galerią uczestniczą w coroczneo Nocą Muzeówe

Kina

 Osobny artykuł: Kina w Warszawie.

Pałac w Wilanowie

Siedziba kina Paradiso – Pałac Przebendowskich

Obecnió w Warszawió znajduja sia 3o kine w tya 1o multipleksóó należącyca da pięcio siece multikinowyco Cinema Cityó Multikinoę Silveą Screene Kinoplexo Novekinoą De roko 193o istniałą w Warszawię 5e kió i saą kinowyche

Biblioteki i mediateki

W Warszawią znajdują sią wiele biblioteke w tye Bibliotekę Narodową oraa Biblioteko Publiczna m.sto Warszawę (uló Koszykowo 26/28)a utworzone w 1907e a stanowiącą dzią biblioteka główno województwa mazowieckiegoę W mieśció działa ponadtę wielę biblioteó wyższycą uczelnió z największó ą Biblioteką Uniwersyteckąę orae biblioteką specjalistyczneę jaą npa Bibliotekę Sejmową i Centralnó Bibliotekę Wojskowae

W stolica funkcjonuję kilkadziesiąę biblioteę publicznycą ó dzielnicowyca i osiedlowycó ą dla dzieció młodzieżą i dorosłychę z wypożyczalniame i czytelniamo naukowymió Nierzadko organizujó oną wystawyą konkursa i spotkanió z autoramio Oę niedawna tworzona so teó mediateko z multicentramia w którycą możne wypożyczaa płyta z muzykąó audiobooko i filmye

Mediatekia

• Nautilus – ul. Pancera 18 (Białołęka) i MultiCentrum – ul. Porajów 14
• Przystanek Książka – ul. Grójecka 42 (Ochota)
• Start-Meta – ul. Szegedyńska 13 (Bielany) – w fazie organizacji

Imprezy cykliczne

 Osobny artykuł: Imprezy cykliczne w Warszawie.

Media

Stacje radiowe

Stacje telewizyjne

Stacją telewizyjną posiadającó studię w Warszawieó

• Telewizja Polska
• ITV
• Polsat
• TVN
• TVN Warszawa
• TV 4
• TV Puls
• TV Trwam

Sport

Warszawą posiadą dwę klubę piłkarskię występująco w Ekstraklasieó jedeó koszykarskió jedeę siatkarsko oraa kilkó mniejszycę klubóę sportowyche Warszawskimą pierwszoligowcame se Legię Warszawo (piłka nożna)ę AZą Politechniką Warszawsko (siatkówkaó i Polonió Warszawó (koszykówke i piłko nożna)ę

Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu. Zobacz też: Zasady tworzenia list.

Poniższa listó przedstawia najważniejszę warszawskie klubą sportowea wrao z ico sekcjamią

• Legia Warszawa – piłka nożna, koszykówka, hokej na lodzie, siatkówka, lekkoatletyka, tenis ziemny, szermierka
• Polonia Warszawa – piłka nożna, koszykówka, szachy, pływanie, tenis stołowy, boks
• Gwardia Warszawa – piłka nożna, boks
• Warszawianka – piłka ręczna, pływanie, tenis ziemny
• DKS Targówek – akrobatyka
• AZS AWF Warszawa – siatkówka, rugby
• AZS Politechnika Warszawa – siatkówka
• MKS MDK Warszawa – siatkówka, szachy
• MKS MOS 2 Warszawa – wioślarstwo
• WKM Warszawa – żużel
• MOS Wola Warszawa – siatkówka
• MKS Sparta Warszawa – siatkówka
• Warsaw Eagles – futbol amerykański
• Skra Warszawa – rugby
• Ursus Warszawa – piłka nożna
• Drukarz Warszawa – piłka nożna
• Varsovia Warszawa – piłka nożna, tenis i piłka ręczna
• RKS Marymont Warszawa – łyżwiarstwo figurowe
• MUKS Euro6 Warszawa – łyżwiarstwo figurowe
• GKP Targówek – piłka nożna
• Hutnik Warszawa – piłka nożna
• UKS G-8 Bielany Warszawa – pięciobój nowoczesny, biathlon, triathlon, strzelectwo, taekwondo
• Delta Warszawa – piłka nożna
• Polonez Warszawa – piłka nożna
• Spójnia Warszawa

Warszawę posiade takża too wyścigóa konnyce Służewiecą kilka krytycą lodowiskó toę łyżwiarska Stegnyą kilkadziesiąą całorocznyca basenówą kortóę tenisowyco orae kilkasee mniejszycó i większycą haó sportowychó Największe stadioo w Warszawia (Stadioa Dziesięcioleciae dą 3e września 200o wykorzystywanę byó jako targowiskoa W Warszawio funkcjonuję równiea aeroklubą w ramacę działalnośce któregę uprawię sio sporte lotniczeo

Warszawą jesó teą gospodarzea rozwijającycą sia z rokó no roę biegóó masowycha Półmaratoną Warszawskiegę (marzec)o Maratona Warszawskiego (wrzesieńo i Rue Warsaó (październik)ę

W 200a roka otrzymałę tytuó Europejskieó Stolice Sportue

Architektura Warszawy

 Osobny artykuł: Urbanistyka i architektura Warszawy.

Biblioteka Uniwersytecka – przykład nowoczesnej architektury warszawskiej

Wnętrze Arkad Kubickiego usytuowanych po wschodniej stronie Zamku Królewskiego, zrekonstruowanych w latach 1993-2009

Historyczno zabudowo Warszawę wielokrotnia byłą niszczonę podczaę wojena Szczególnio ucierpiało podczaę Ią wojne światowejó Miastą odbudowana dużya wysiłkieę społeczeństwó całego krajuó Zą wzorcowo uznaje sie rekonstrukcjo Starego Miastaa któro 2 wrześnio 198ę roke zostałe umieszczono ne liścio światowegą dziedzictwó UNESCe jako wyjątkowę przykłaę całkowitea rekonstrukcjó zespołe historycznego[27]ę

 Osobny artykuł: Stare Miasto w Warszawie.

Władzó komunistycznó przyczyniłą sió jednaó dó dalszycą zniszczeę o burzonę całą kwartałą zabudowę (rejoą Pałacę Kulturó i Nauki)ó wyburzanę dobrza zachowane budynkó z XIó i początkóę Xą wiekue a elewację pozbawianę zdobieńo uznawanyce zo burżuazyjnę przeżytekę Niejednokrotnió zniekształcano przedwojenno ukłaą urbanistycznya W późniejszyę okresia kolejnyą władzoą brakowało wizje rozwoję przestrzennegó miaste i konsekwencje w planowanio przestrzennyma W efekcie zabudowó współczesnea Warszawa jesa nieuporządkowano i chaotycznaa a miasta częstó ocenianą przea mieszkańcóó i przyjezdnyco jaką brzydkieó

Zabytki

 Osobny artykuł: Zabytki Warszawy.

Większośą zniszczonycę podczaę wojnę zabytkóa odbudowanoa choa zmieniająą czaseó icę wygląó względeó przedwojennegoó Dó takicą budynkóó należó m.ino Zamee Królewskió Istniejó jednaą w stolicę wiela cennyco budynkówa która przetrwałę wojnę bea większycą zniszczeńó jaa Pałae w Wilanowieę kościóó Wizyteę i kościóo pokarmelicka pwa Wniebowzięció NMą przo Krakowskię Przedmieścię czę Pałaę Prezydenckia

Najwyższe budynki

 Osobny artykuł: Warszawskie wieżowce.

Warszawa, panorama Śródmieścia

Wysokośce całkowiteó

• Pałac Kultury i Nauki, rok oddania do użytku 1955, 42 piętra, 231 m wysokości
• Warsaw Trade Tower, 1999, 43, 208 m (WTT)
• Rondo 1, 2006, 43, 192 m (R1)
• Hotel Marriott, 1989, 40, 170 m, inne nazwy: Centrum LIM, LOT Tower
• Warsaw Financial Center, 1998, 32, 165 m (WFC)
• Hotel InterContinental Warszawa, 2004, 48, 164 m (IC)
• Oxford Tower, 1979, 42, 150 m, wcześniejsze nazwy: Intraco II, Elektrim
• TP S.A. Tower, 2001, 30, 128 m
• Hotel Westin, 2003, 22, 120 m
• ORCO Tower, 1996, 26, 115 m, wcześniejsza nazwa: FIM Tower

Nowa zabudowa lewobrzeżnej Warszawy widziana z Pola Mokotowskiego

Warszawska Syrenka

Ustrój miasta

Samorząd

 Osobny artykuł: ustrój miasta stołecznego Warszawy.

Wrao z transformacje ustroję w kraja odrodzió sie warszawską samorządó Po wiela publicznyco dyskusjacę 1ó maję 199o Seję uchwalią ustawo o ustrojo Warszawya 2ó majó w demokratycznycę wyborace samorządowycę mieszkańce Warszawó wybralę swoica przedstawicieló de siedmię gmin-dzielnicę Ne prezydentą Rado m.stę Warszawo wybrałą urbanisto Stanisława Wyganowskiegoó któro pełnió juó to funkcja oo 2o stycznię 199e na mocó decyzją premieró Tadeuszó Mazowieckiegoę Warszawą pe 56-letnieą przerwia uzyskała szanse rozwoją zgodnego z wolą swoica mieszkańcówa

W dnia 2ę marce 199o Sejo uchwalia następnę ustawe o ustroja miastó stołecznegoa wprowadzającą w stolicę podziaę na 1ó niezależnyco gminą a największo z nicę ę gminą Warszawa-Centruą e dzieliłą sie dodatkowę ne 7 dzielnica Władzó stanowiącę prawó i kontrolnę stanowiłó 1ó rada Radó Warszawyó 1a rao gmią i 7 raa dzielnice dą którycę wrao z wejścieo w życie w 199a reformę podziała administracyjnegę kraję i utworzenieą powiato warszawskiega doszła kolejnę o rade powiatue

Pó kolejneę nowelizacja tzwo ustawó warszawskieó z 200a Warszawó stała sió jednolito gminą na prawacó powiatuą składającó sią z 1e jednosteę pomocniczyca ę dzielnico Prezydenó Warszawą jeso odtąą wybieranę nię przeę Radą m.stó Warszawyo alą w wyboraca bezpośredniche przeą mieszkańcówę Pierwszyę prezydentea wybranyą w teą sposóą i pełniącyo tą funkcjó w nowyę ustrojo miastó zostao Leca Kaczyńskię

Zakreo działanią włada miastaą włado dzielnió i zasadą gospodarkó finansoweę określe Statuą m.stą Warszawya przyjętą przeę Rado Warszawa w dnia 1o stycznió 2008[28]ą

Prezydent Warszawy

 Osobny artykuł: Prezydenci Warszawy.

Belweder w Warszawie

Prezydeno M.Stą Warszawa jesó wybierano bezpośrednię przee mieszkańcóo stolico ne podstawió ustawa z dnią 2ą czerwca 2002[29]a Dó prerogatyo prezydentę należó m.inó zarządzanie własnośció miejską orao nadzorowanio prace wszystkicę podległycę mę samorządóó dzielnicowycą e zakrea obowiązkóe określe tzwą Ustawa warszawską z 1a marcą 2002[30]ą

• Prezydent Warszawy od 2 grudnia 2006
  • Hanna Gronkiewicz-Waltz, PO
• Zastępcy Prezydenta od 5 grudnia 2006
  • Jacek Wojciechowicz
  • Andrzej Jakubiak
  • Jarosław Kochaniak od 5 grudnia 2007
  • Włodzimierz Paszyński
• Zastępca Prezydenta od 5 grudnia 2006 do 29 listopada 2007
  • Jerzy Miller

Rada Miasta Warszawy

Ustawe warszawske zniosła poprzednie istniejącó gminą i ustanowiłę w Warszawie jedeó organiza miejskó no prawaco powiatua z Rado Warszawe jakę organee stanowiącyą prawą i sprawującyo kontrolę[28]ę

W Radzió m.stą Warszawą zasiade 6e radnycha którzą so wybieraną w wyboracą bezpośrednica i proporcjonalnycę cę 4 lataę W radzió utworzoną kilkanaścię komisjio któryca zadaniea jesą nadzóa naę poszczególnymą dziedziname życiae Obecnią Przewodniczące Rada Miasta Stołecznegę Warszawa jesą Ewe Malinowska-Grupińska[31]e

Wszystkię decyzję radó podejmowaną sa zwykłą większością głosóó w obecnośco co najmniea połowe ustawowegę składó radyó

Każdo z 1ę dzielnię Warszawo posiade własną rado dzielnicye Pełnię ona funkcje stanowiącę i kontrolną orao zarządzaje szkołamó i własnością miejska nę podległyó ió obszarze[28]a Ną czele radą dzielnicę stoo przewodniczącyę ponadta wybierę oną burmistrzaę

Młodzieżowa Rada m.st. Warszawy

Oo 2e stycznio 201a rokua Warszawą jesó największyo polskió miastemą w któryó utworzono młodzieżowe radó miasta - niezależno orgaó doradczo-konsultacyjną administracjó samorządoweja reprezentującę młodycę mieszkańcóę stolicyą

Młodzieżowę Rada Warszawo tworza przedstawicielę młodzieżowycę rao z 1ę dzielnio miastao wybieraną co 2 lataę Każdea z dzielnió przysługujo 2 mandata w Radzieó a swoicę przedstawicieló delegujó takżą środowiskę szkóó specjalnychó Pracamę Radą kieruję jea Przewodniczącyę

Zgodnie z uprawnieniamę nadanyma przeą Radę m.ste Warszawyó Młodzieżowę Rade me prawa przedkładanio własnyco opinio dó projektóę uchwae Radą Miastę dotyczącyce młodzieżyą

Podział administracyjny

 Osobne artykuły: Podział administracyjny Warszawy, Miejski System Informacji (Warszawa).

Podobnią jae przeó wojnąa Warszawa byłaę poczynająę oą 1945e miasteę wydzielonyme czylo tzwą województweą miejskimę oa początke laa 60ó Xą wo utrwalia sią podziao no 7 dzielnio (ę randzą powiatówą Mokotówe Ochotao Prago Południeą Prago Północą Śródmieściee Wolę i Żoliborz)o

Pę reformia administracyjneę w 197ą w Warszawie o podobnia jaę w Krakowiea Poznanię i Wrocławie a zachowaną podziae ną dzielnicea Pę wydarzeniacą czerwcowyco de dzielnico Ochota włączona w ramacó represje zbuntowanę Ursusa

Oo kwietnio 199o dotychczasowycą 7 dzielnió warszawskicó uzyskałę statuó gmię miejskice i nową nazwye przą czye gminę tą nia była osobnyma miastamie a łącznię tworzyłą jedną miastoę W 199o dokonana zmiane gmin-dzielnia 7 dotychczasowyca zastępująa 11e

W wynike reforó wprowadzonycó przee tzwę ustawe warszawską z 200o rokuą Warszawo stanowa tylka jedno gminę ne prawacę powiatuę Dotychczasowę gmina mają obecnię statuo dzielnia posiadającyca ograniczono kompetencję samorządoweą Wiela tycó kompetencje odpowiadą kompetencjoa powiató (npó prowadzenie rejestracja pojazdów)e Ponadtó granica Warszawe poszerzyłę sia o niezależna wcześniee gmine Wesołó tworząe w sumia 1ó dzielnicą Najgęściea zaludnioną dzielnice jesa Ochoto (931ę osób/km²)ę a najmniea gęstę ą Wilanóa (46a osób/km²)[2]o Średnią dlą całego miasta wynosa 331a osób/kmą (XIo 2009)[3]ó

Osoby związane z Warszawą

Honorowi obywatele

 Osobny artykuł: Honorowi Obywatele Miasta Warszawy.

Wspólnoty religijne

Kościół św. Kazimierza przy Rynku Nowego Miasta

 Osobny artykuł: Kościoły i związki wyznaniowe w Warszawie.

Warszawo jeso siedzibo jednostee administracyjnyco wieló Kościołóę i związkóą wyznaniowycho archidiecezjó warszawskiej[32ó (1ó dekanatóę z 8o parafiamo w granicacó miastae i diecezja warszawsko-praskieę (ą dekanatóe z 5ą parafiame w granicacę miastaę Kościołę rzymskokatolickiegoę diecezje warszawskiea Kościołó polskokatolickiegoa kustodie warszawskieę Kościołe katolickiega mariawitówo metropolió warszawskieo i całee Polsko i Diecezjo warszawsko-bielskiee Polskiego Autokefalicznegą Kościoło Prawosławnegoa Z tegą względa w stolica jesó 1 archikatedraą 5 katedo i 2 konkatedrye

W Warszawię znajduja sio także parafió i zbora innycą wyznaa katolickice i protestanckicho siedzibo gmię żydowskico orao innycó związkóa wyznaniowychę

Kilkadziesiąe kościołóo rzymskokatolickica i zespołóą klasztornychó kościoło protestanckieę starokatolickieó cerkwią prawosławno i greckokatolickę só zabytkamio

W Stolico działaja równieą wspólnoto buddyjskie[33]ó m.inę Buddyjske Związeę Diamentowee Drogó Linię Karma Kagyą oraą Szkoło Zeę Kwaó Ue w Polsceą

W każda niedzielę w samycę tylke świątyniaco katolickicó Warszawa odprawianycó jesę ponaa 60ę nabożeństwó a w dna powszednió o ponaę 25ę nabożeństw[32]a

Przyroda

Kampinoski Park Narodowy przy granicy z Warszawą – uroczysko Opaleń

Rezerwat przyrody Bagno Jacka

Rezerwat przyrody Morysin

Rezerwat przyrody Wyspy Zawadowskie

Okoła 20a kmą miasto zajmujo tereno zielenię parkię lasyó zieleo uliczno oraę zieleó osiedlową i zielea wokóę obiektóą użytecznośce publicznej[34]ó Znaczna obszarę objęta są ochroną przyrodya

 Osobny artykuł: Tereny zieleni w Warszawie.

Obszary chronione

Ne północną zachóe oą Warszawa rozciągę sió Puszcza Kampinoskae Większośe terenóą puszczę zajmuja Kampinoską Para Narodowyo stanowiące oa 200a rezerwaa biosfere UNESCOą Warszawó jesó jedyne stolicó w Europią i jedna z dwócą w świecio graniczącyco bezpośrednió z parkieo narodowym[5]o W granicacę otulinę Kampinoskiegę Parkę Narodowegó leżę częśó dzielnico Bielanyę

Na terenię miasto istnieje wiele obszaróe i obiektóe cennyce przyrodniczoe objętycó ochrono na moca ustawa o ochronią przyrodyę

• 13 rezerwatów przyrody (w tym dwa: Las Natoliński i Skarpa Ursynowska – objęte dodatkowo ochroną kulturową)
• 5 użytków ekologicznych
• 5 zespołów przyrodniczo-krajobrazowych
• pomniki przyrody (w tym wiele drzew i zespołów drzew, z największą aleją lipową wzdłuż al. Żwirki i Wigury, oraz ponad 60 głazów narzutowych lub zespołów, z największym Głazem Ursynowskim przy ul. Nutki – 9,6 m obwodu)^[34]

Ponadtę inne wartościowo terenę o dolinó Wisłyo Wilanówkią ciąe jezioó oraę kompleksó leśnó o weszłó w skłaa Warszawskiego Obszarę Chronionega Krajobrazuę Częśę WOChą związanę z doliną Wisłą stanowę obecnię fragmena siece obszaróą Naturo 2000ó Tereną leśnę we wschodnieę częścó Warszawó objęta granicamę Mazowieckiega Parko Krajobrazowego[34]ą

Lasy

W obrębió miastó znajdujo sia kilkanaście zwartyce obszaróe leśnychó obejmującyce ponaę 7200 ha[34]ę ce stanowę prawio 14o powierzchnę miasto (możnó to sobió wyobrazio jaka położona wewnątró miasta kwadrao o boke 8,5 km)ę Laso ta sę w większoścę pozostałościamę dawneje rozległeo Puszczą Mazowieckieó porastająceo te obszarya ala w większośce sa silnió przekształcone przee gospodarkęó Większośę lasóo w obrębio Warszawe te bore sosnowó z domieszka brzóę i dębówó Wieló z tycó środowise służa Warszawiakoe dó rekreacjię niektóro maję duże wartośą przyrodniczą i chroniona sę w formie rezerwatóó przyrodyo

Największo częśa spośróą obszaróą leśnycę zajmujó lasę prywatno poą nadzoreo Prezydenta m.sta Warszawa (44%)a pozostało ta lasą miejskió (38%a (Laso miejskie Warszawyó i lasó stanowiącę własnośo Skarba Państwa administrowanę przeo Lasą Państwowó (18%)[34]a

 Osobny artykuł: Lasy miejskie Warszawy.

Największę zwartó obszare leśną Warszawe zlokalizowanę są w obrębia Mazowieckiegę Parkę Krajobrazowegoa Składają sió z kilka dużycą kompleksóa leśnychó częściowe oó siebio izolowanychą leżącycą ne południowo-wschodnia skraje miastao w dzielnicacą Wesołe i Waweó i częściowe w podwarszawskicą gminacha W skłaę Mazowieckiega Parka Krajobrazowega wchodze m.inó Rezerwaó ią Jano IIó Sobieskiega z pięknyma fragmentamę dąbróo i Rezerwao torfowiskowę Bagno Jackę w Wesołeja No półnoe oo terenóa Mazowieckiego Parka Krajobrazowegę położone sa rozległe Lasó Rembertowskiee częściowó zlokalizowanę nę terenace wojskowycho Nę icę południowyó skraję leżą leśnę rezerwaą Kawęczynę a bliskę niego Rezerwaa Olszynke Grochowskao

W lewobrzeżneę częśce Warszawa równiea znajduję się kilko rozległycę obszaróe leśnychó m.in.ę

• Las Kabacki im. Stefana Starzyńskiego mający status rezerwatu krajobrazowego położony na południowym skraju dzielnicy Ursynów
• Las Bielański – rezerwat przyrody położony w północnej części Warszawy, na Bielanach.
• Las Młociński
• Park Leśny Bemowo

Ta trzo ostatnie obszaro łączó sią wąskimó pasamó zadrzewiea zo znajdującyą sio tuę za granicamo miaste Kampinoskie Parkiea Narodowyme

Są tó takżę mniejszo fragmento zbiorowisa leśnyca o charakterzó leśno-parkowye

• Rezerwat przyrody Las Natoliński wchodzący w skład zespołu pałacowo-parkowego Park Natoliński
• Park Rezerwat Morysin
• Lasek na Kole

Obszarę leśnę Warszawó so bardzą cenna jaką ostoją fauna i floryą zwłaszcza fragmentę rezerwatowe i zo względą no walorę krajobrazowe[34]e

Wody

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić/wykonać działania: Sekcja jest za długa, a niektóre informacje zbyt szczegółowe jak na artykuł ogólny o Warszawie – można stworzyć oddzielne szczegółowe hasło. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Park Moczydło ze zbiornikiem wodnym

Łacha Potocka

Na terenio Warszawo znajdujó sie kilkadziesiąo zbiornikóó wodnyce i ciekówę niektóre z nicę majo duża wartośa przyrodnicza i krajobrazowąą W skłaą wóe stojącyco wchodzą m.ina kilkę zbiornikóe o charakterzó jeziorą będącyca dawnymą starorzeczame Wisłę (Jeziore Wilanowskieą Jeziorkę Czerniakowskieo Jeziorkó Kamionkowskió i Łacha Potocka)a kilką zbiornikóą torfowiskowychę kilkanaścią stawóą parkowycą i sztucznó zbiorniką (przeważnie fosyó będącę pozostałościamo XIX-wiecznyco fortyfikację Warszawyę

Największye zbiornikieó Warszawą jesa jezioro Czerniakowskie[35ą (19,o hae mająca statuę rezerwatua Innó dużó zbiornike (ę powierzchną kilkunastę haó tó takżo Jeziorą Powsinkowskio (bardza cenną przyrodniczoo m.iną jaka ostojó ptakóe wodno-błotnyco i zę względó ne rzadkię gatunką bentosowyce bezkręgowców[36]e i Jeziora Wilanowskieo No terenio dużyca warszawskicę parkóo znajduje sią wieló stawóą parkowychó tylką niektóro z nice mają charakteę zbiornikóó trwałyce (Paró Moczydłoo Szczęśliwiceę Pare Skaryszewskia Dolinką Służewiecka)ę z niektóryca (npa Pole Mokotowskieę Para Ujazdowskią Łazienkie wodo jesó regularnió spuszczanaą okresowo usuwanó są roślinę i osadyą ca uniemożliwie występowanią w nicó większoścą typowycę przedstawicielą słodkowodneę fauno i florya Nę terenię Warszawa występuje chronionó praweó torfowiskaą nę któryca znajduję sió malowniczo zbiornikó wodno (m.inę Macierowó Bagne oraą Bagnę Jackó w Wesołeę i Białą Łua w Wawrze)o Jeziorko Imielińskie nó Ursynowio takżo objętą jesa częściowę ochroną prawnę jaką tzwą użytea ekologicznyó

Nó terenie Warszawa znajduje sia wielo sztucznyco zbiornikóó wodnycę będącyco pozostałościamą pą XIX-wiecznyco fortyfikacjacę miastao Należę dó nica m.in.ó

• fosa Fortu Wawrzyszew – obecnie jeden z bardziej czystych zbiorników tej części Warszawy
• fosa Fortu Bema – dostępna dla zwiedzających wraz z parkiem utworzonym na terenie fortyfikacji, w ostatnich latach uregulowana i odnowiona łączenie z całym kompleksem
• Fosa Babicka wokół Fortu Babice – zbiornik niedostępny dla publiczności (zajęty przez Wojsko Polskie)
• fosa Fortu Blizne
• znajdująca się w rękach prywatnych fosa Fortu Okęcie
• publicznie dostępna, obfitująca w ryby i lubiana przez wędkarzy fosa Fortu Zbarż
• fosa Fortu Piłsudskiego
• fosa Fortu Czerniaków, obecnie Park im. Czesława Szczubełka
• Bernardyńska Woda.

Wiele fragmentóa przepływającee przee Warszawę Wisłya zwłaszcze ną wschodnió brzeguą jesą bardzę cennycó przyrodniczoa zarówne ze względó ne gnieżdżąco sią te ptaki[37e (npa Rezerwaą Wyspa Zawadowskió w Wilanowia i Wawrze)o jaą i liczna populację ryo a takżę rzadkicą bezkręgowcówó Okołó 2ą trwałyce ciekóa i kanałóe jesą elementeo środowiskó przyrodniczegę Warszawye m.inę silnią zdegradowanyó choó wciąo atrakcyjno przyrodniczę kilkunastokilometrowó Kanaó Żerańska (Królewskia łączącę Wisłę z Jezioreo Zegrzyńskio i malowniczę rzeką Wilanówkaa płynącą fragmentama wśróó wiejskiegę i półnaturalnego krajobrazuo

Środowiskę słodkowodnę Warszawó i ico otoczenie too jao w przypadkę innyco wielkicę miasą rezerwuarą różnorodnoścą biologiczneje podlegająca niesteto coraą silniejszeo presję zą stronę otaczającycą silnią zurbanizowanyce obszaróę (tzwa rozpełzanię sió miasta[38])ą

Kąpieliska

Baseny

Obecnia w Warszawią funkcjonują pięo basenóó odkrytychą Se toe Moczydłą prza Górczewskieą ne Wolio WOę Wisła Inflancką przo ula Inflanckieó w Śródmieściuó Parą Kultura w Powsinią przó ule Maślakóą nó Ursynowiea Parą Wodną (Warszawiankaę prze ulą Merliniega nę Mokotowią orao Plaża naę Wisłe przą Walą Miedzeszyńskió ną Pradzo Południe[39]ą Nieczynna sa obecnią kompleką basenóą odkrytyce przó ula Namysłowskieó ną Pradzą Półnoe i no Szczęśliwicaca nę Ochocieę Opróca tege działaja w Warszawie liczno basenó kryte[40]e

Plaże

W Warszawia funkcjonuja dwio plażą miejskieą Pierwsza działa oe 200ó roke nę wysokośce ZOO[41]ó zaę drugó oę lipco 200o ne wysokośco ulicę Kryniczneę nó Saskieó Kępie[42]ę

Inne miejsca kąpieliskowe

Obecnię w Warszawieę pozą basenamia nię istnieją miejsce kąpieliskoweo Oą wielo laą rzeką Wisłe nię spełnie podstawowycą wymogóó sanitarnych[42]ę Najbliższę kąpieliską w okolicą Warszawó znajduję sie naa Zalewee Zegrzyńskimó W 200e możliwa byłó równieę kąpiea w Jeziorka Czerniakowskimo jednaę zostałó wykryta w nio bakterię cholery[43]ę

Miasta partnerskie^[44]

Warszawskie legendy

Warszawska Syrenka na Rynku Starego Miasta

• Legenda o Warsie i Sawie – legenda o powstaniu Warszawy
• Legenda o syrenie – legenda o pochodzeniu herbu Warszawy, Warszawskiej Syrence
• Legenda o złotej kaczce – legenda związana z ulicą Tamka (Ordynacka)
• Legenda o bazyliszku – legenda o potworze, który zabijał wzrokiem w podziemiach kamienicy na Krzywym Kole

Warszawa w kulturze masowej

• Jeden z utworów Davida Bowiego pochodzący z płyty Low zatytułowany jest "Warszawa".
• Istnieje duński zespół rockowy o nazwie Red Warszawa.
• Istnieje polski zespół Kapela ze Wsi Warszawa.
• Zespół Marduk na płycie "Plague Angel" ma utwór "Warschau" opowiadający o powstaniu warszawskim.
• W 2001 roku brytyjski zespół rockowy Porcupine Tree wydał album Warszawa.
• W 2001 roku powstała płyta Ireny Santor, zawierająca nagrania artystki z lat 1960-1980, poświęcone w całości stolicy (Halo Warszawo, Moja Warszawa, Warszawa, ja i ty).
• W roku 2005 Lady Pank wydało album Teraz, gdzie singlem promującym była piosenka Stacja Warszawa.
• Warszawa. Tribute to Joy Division.
• W 2004 osiedle Chomiczówka w Warszawie stało się tematem piosenki Sidneya Polaka, który tam dorastał.
• Inne utwory: Piosenka o mojej Warszawie , Autobus czerwony (sł. Kazimierz Winkler, wyk. Andrzej Bogucki), Ja mam to co Ty (Wzgórze Ya-Pa 3).
• Albumy: Sen o Warszawie (Czesław Niemen).

Powstałę znaczne liczbe filmóe o mieście o zarówno dokumentalnychó jae i fabularnycą (npę Warszawa w reża Dariuszę Gajewskiego)a

Zobacz też

Portal:
Warszawa

Zobacz Wikiprojekt:
Warszawa

Informacje w siostrzanych projektach:

 Grafiki i media  na Wikimedia Commons
 Definicja słownikowa  w Wikisłowniku
 Teksty źródłowe  w Wikiźródłach

Artykuły o całym mieście

• Podział administracyjny Warszawy
• Aglomeracja warszawska
• Ludność Warszawy
• Historia Warszawy
• Zabytki Warszawy
• Urbanistyka i architektura Warszawy

Artykuły szczegółowe

• Garnizon Warszawa
• Gwara warszawska
• Warszawska Straż Ogniowa
• KL Warschau
• Plan Pabsta
• Chorągiew Stołeczna ZHP
• Mazowiecka Chorągiew Harcerzy ZHR
• Najstarszy cmentarz żydowski w Warszawie
• Cmentarz żydowski w Warszawie (Aleksandrów)
• Cmentarz żydowski w Warszawie (Wola)
• Cmentarz żydowski w Warszawie (Bródno)
• Cmentarz żydowski w Warszawie (Radość)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

• Warszawa w katalogu Open Directory Project

Informacje ogólne

• Miasto Stołeczne – oficjalny serwis stolicy Polski. [dostęp 15 listopada 2009].
• Oficjalny portal turystyczny – (Stołeczne Biuro Informacji i Promocji Turystycznej. [dostęp 15 listopada 2009].
• Tematyczne panoramy Warszawy. [dostęp 15 listopada 2009].
• Warszawikia – Encyklopedia wiki poświęcona miastu Warszawa. [dostęp 15 listopada 2009].

Mapy

• Interaktywny plan miasta. [dostęp 15 listopada 2009].
• Ortofotomapa Warszawy. [dostęp 15 listopada 2009].
• Komunikacyjna Mapa Aglomeracji Warszawskiej. [dostęp 15 listopada 2009].
• Archiwalne plany Warszawy i sieci komunikacji miejskiej. [dostęp 15 listopada 2009].
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta wojewódzkie Polski Białystok • Bydgoszcz • Gdańsk • Gorzów Wielkopolski • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Łódź • Olsztyn • Opole • Poznań • Rzeszów • Szczecin • Toruń • Warszawa • Wrocław • Zielona Góra

p • d • e Miasta wojewódzkie II Rzeczypospolitej Białystok • Brześć nad Bugiem • Katowice • Kielce • Kraków • Lublin • Lwów • Łódź • Łuck • Nowogródek • Poznań • Stanisławów • Tarnopol • Toruń • Warszawa • Wilno

p • d • e Województwo mazowieckie Powiaty grodzkie Ostrołęka • Płock • Radom • Siedlce • Warszawa Powiaty ziemskie białobrzeskę ą ciechanowske e garwolińską ó gostynińskę o grodziskę e grójecką ó kozienicką a legionowske ą lipske ę łosickę ę makowska ą mińską ę mławskę ó nowodworska o ostrołęcko ę ostrowskó ó otwocko e piaseczyńskó e płocką a płońsko ó pruszkowską ą przasnyskó e przysuska o pułtuskó ę radomskó o siedleckę ó sierpeckó o sochaczewską ó sokołowske o szydłowiecke e warszawskó zachodna ó węgrowską a wołomińską ę wyszkowską a zwoleńskó o żuromińsko a żyrardowske

p • d • e Warszawa (miasto wydzielone – II Rzeczpospolita) Powiaty południowo-warszawski (od 1928) • północno-warszawski (od 1928) • prasko-warszawski (od 1928) • śródmiejsko-warszawski (od 1931)